Mustafa Kemal Atatürk Ne Okudu? Bir Liderin Zihinsel Yolculuğuna Yakından Bakış
Bazı insanlar dünyayı değiştirmek için doğar. Fakat onları gerçekten farklı kılan şey, doğuştan gelen yetenekleri değil, öğrenme tutkularıdır. Mustafa Kemal Atatürk de işte böyle bir insandı. Yalnızca savaş meydanlarında değil, kitapların satır aralarında da mücadele eden, düşünce ufkunu bilgiyle genişleten bir liderdi. Peki Atatürk’ü Atatürk yapan şey neydi? O, ne okudu da bir imparatorluğun küllerinden modern bir devlet doğurdu?
Bu yazıda onun eğitim yolculuğunu, okuduğu kitapları ve düşünce dünyasını şekillendiren kaynakları verilerle ve hikâyelerle harmanlayarak ele alacağız.
—
Çocukluk Yıllarından Başlayan Öğrenme Serüveni
Mustafa Kemal, 1881’de Selanik’te doğduğunda, Osmanlı İmparatorluğu artık eski gücünde değildi. Fakat bu karmaşa ortamı onun için bir fırsattı: sorgulamayı, araştırmayı ve öğrenmeyi erken yaşta keşfetti.
İlk eğitimini Şemsi Efendi Okulu’nda aldı. Burada aldığı modern eğitim, geleneksel medrese anlayışından farklı olarak akla ve bilime dayalı bir yaklaşımı benimsiyordu. Küçük Mustafa’nın öğrenmeye olan ilgisi daha bu yaşlarda dikkat çekti.
—
Askeri Okullarda Akılcı Düşüncenin Temelleri
Atatürk’ün eğitim yolculuğunda en kritik dönemeçlerden biri, askeri okullardı.
Selanik Askerî Rüştiyesi (1893)
Manastır Askerî İdadisi (1896)
İstanbul Harp Okulu (1899-1902)
Harp Akademisi (1902-1905)
Bu kurumlar yalnızca disiplinli bir asker yetiştirmek için değil, aynı zamanda analitik düşünen, dünyayı anlamaya çalışan bireyler yaratmak için kurulmuştu. Atatürk burada sadece savaş stratejileri değil, tarih, matematik, felsefe, politika ve edebiyat gibi farklı alanlarda da kendini geliştirdi.
Özellikle Harp Akademisi yıllarında Namık Kemal, Tevfik Fikret ve Ziya Gökalp gibi düşünürlerin eserlerini okumaya başladı. Bu yazarlar, onun zihninde vatan, hürriyet ve çağdaşlaşma gibi kavramların temellerini attı.
—
Kitaplara Doymayan Bir Lider: Binlerce Eserlik Kütüphane
Atatürk’ün okuma tutkusu yalnızca öğrencilik yıllarıyla sınırlı değildi. Cumhuriyet’in kurucusu olduktan sonra dahi okuma alışkanlığını hiç bırakmadı. Çankaya Köşkü’nde ve Yalova’daki köşkünde 4000’den fazla kitabı bulunan bir liderden söz ediyoruz.
1. Tarih ve Siyaset
Atatürk’ün en çok ilgi duyduğu alanların başında tarih ve siyaset geliyordu.
Montesquieu – Kanunların Ruhu
Jean-Jacques Rousseau – Toplum Sözleşmesi
Plutarkhos – Büyük Adamların Hayatları
Bu eserler, devlet yapısına ve toplumsal düzenin temellerine dair fikirlerini şekillendirdi. Ayrıca Fransız Devrimi üzerine yazılmış çok sayıda eseri okuyarak modernleşmenin tarihsel arka planını derinlemesine inceledi.
2. Bilim ve Pozitivizm
Atatürk, bilimi bir rehber olarak görürdü. Auguste Comte ve Emile Durkheim gibi pozitivist düşünürlerin eserleri, onun “Hayatta en hakiki mürşit ilimdir” sözünün arkasındaki fikri zemini oluşturdu.
Astronomi, coğrafya ve biyoloji üzerine de çok sayıda kitap okudu; çünkü bir ulusun ilerlemesinin yalnızca siyasetle değil, bilimle de mümkün olduğunu biliyordu.
3. Edebiyat ve Felsefe
Felsefe kitapları da onun düşünce dünyasında önemli bir yer tuttu. Aristoteles, Voltaire, Kant ve Nietzsche gibi düşünürlerin eserleriyle tanıştı.
Edebiyatta ise hem Doğu’dan hem Batı’dan esinlendi. Goethe, Shakespeare, Victor Hugo gibi yazarlar, insan doğasını ve toplumsal değişimleri anlamasında yol gösterici oldu.
—
Okuduklarını Hayata Geçiren Bir Lider
Atatürk’ü yalnızca “çok okuyan” biri olarak tanımlamak yetersiz olur. O, okuduklarını pratik hayata dönüştürmeyi bilen bir liderdi.
Rousseau’dan öğrendiği “halk egemenliği” fikrini cumhuriyetin temel ilkesi yaptı.
Montesquieu’nün devlet erkleri ayrımı düşüncesini, Türkiye’nin anayasal düzenine taşıdı.
Pozitivist bilim anlayışını, eğitim reformlarından sanayi planlamasına kadar her alana yansıttı.
Okuma onun için bir kaçış değil, eylemin yakıtıydı. Kitaplar sadece fikir değil, aynı zamanda devrimlerin tohumlarını da taşıyordu.
—
Bir Liderin En Güçlü Silahı: Kalem ve Kitap
Atatürk, “Savaş meydanlarında kazanılan zaferler ekonomik, kültürel ve bilimsel alanda taçlandırılmazsa kalıcı olmaz” derken aslında neyi kastettiğini biliyordu: Gerçek zafer, cehalete karşı verilen savaştı. Ve o savaşı kitaplarla kazandı.
—
Tartışma: Okumak Bir Lideri Nasıl Yaratır?
Mustafa Kemal Atatürk’ün eğitim serüveni ve okudukları, onun liderliğinin temelini oluşturdu. Peki sizce bugün bir lideri şekillendiren en önemli bilgi kaynakları neler olabilir? Kitaplar hâlâ aynı güce sahip mi, yoksa dijital çağda bilgiye yaklaşımımız tamamen değişti mi?
Düşüncelerinizi paylaşın; çünkü Atatürk’ün de dediği gibi, “Fikirler ancak paylaşıldıkça değer kazanır.”